Limfocyty podwyższone w morfologii - co oznaczają u dziecka i dorosłego? Normy i przyczyny

Normy limfocytów – co warto wiedzieć?

Interpretując wynik morfologii krwi, należy pamiętać, że normy limfocytów mogą się różnić w zależności od laboratorium, metody oznaczenia oraz wieku pacjenta. U dzieci fizjologicznie obserwuje się wyższy odsetek limfocytów niż u dorosłych, co jest związane z dojrzewaniem układu odpornościowego.

Z tego względu każdy wynik należy oceniać w odniesieniu do zakresów referencyjnych podanych przez konkretne laboratorium, a także do obrazu klinicznego pacjenta.

W praktyce klinicznej rozróżnia się dwa rodzaje limfocytozy: bezwzględną i względną.

Limfocytoza bezwzględna a względna – czym się różnią?

Uwaga: Do rozpoznania rzeczywistej limfocytozy kluczowe znaczenie ma bezwzględna liczba limfocytów (ALC), a nie sam ich odsetek procentowy.

Orientacyjne normy limfocytów w zależności od wieku

(Zakresy mogą się różnić w zależności od laboratorium)

Co oznaczają podwyższone limfocyty (limfocytoza)?

Limfocytoza to podwyższony poziom limfocytów we krwi, które wraz z innymi krwinkami białymi, tj. monocyty czy granulocyty, stanowią swego rodzaju armię walczącą z bakteriami, wirusami czy pasożytami.

Wyróżniamy trzy główne rodzaje limfocytów:

• limfocyty B - odpowiedzialne są za wytwarzanie przeciwciał odpornościowych uczestniczących w walce z zakażeniami (stanowią humoralną odpowiedź odpornościową);

• limfocyty T - pomocnicze produkujące cytokiny i regulujące odpowiedź immunologiczną oraz cytotoksyczne, niszczące zakażone komórki (stanowią komórkową odpowiedź odpornościową);

• komórki NK - niszczą komórki nowotworowe i komórki zakażone wirusami.

Wśród przyczyn limfocytozy należy wymienić: zakażenia (najczęściej infekcje wirusowe), przewlekły stan zapalny (np. reumatoidalne zapalenie stawów), nadmierna reakcja organizmu na nowy lek, poważny uraz, usunięcie śledziony. Należą do nich także niektóre nowotwory, takie jak białaczka lub chłoniak.

Limfocyty procentowo podwyższone a ilość całkowita

Odsetek liczby limfocytów (%) a bezwzględna liczba limfocytów we krwi (tys./µl) to dwa odrębne parametry. W celu stwierdzenia limfocytozy kluczowa jest bezwzględna liczba limfocytów, ponieważ to ona mówi nam o rzeczywistej liczbie tych białych krwinek. Odsetek liczby limfocytów może wzrosnąć nie z powodu rzeczywistej limfocytozy, ale z powodu obniżenia poziomu innych elementów morfotycznych krwi (granulocyty, erytrocyty, monocyty, płytki krwi).

Zależności w morfologii: Limfocyty a neutrofile i monocyty

Limfocyty, neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) i monocyty to podstawowe elementy składowe naszego układu odpornościowego.

Monocyty i granulocyty (w tym neutrofile) stanowią część odporności nieswoistej. Działa ona niezależnie od rodzaju antygenu, z jakim się styka. Odporność nieswoista jest szybka, stąd na początku infekcji może dojść do wzrostu poziomu neutrofili i monocytów (kiedy organizm nie wie z czym ma do czynienia).

Z kolei limfocyty odgrywają kluczową rolę w odporności swoistej, która jest nabywana w trakcie życia. Organizm uczy się rozpoznawać poszczególne antygeny, a odpowiedź immunologiczna (komórkowa lub humoralna) rozwija się powoli, na podstawie pamięci immunologicznej. Pozwala to przy kolejnym kontakcie na skuteczniejsze zwalczenie patogenu (stąd możliwa limfocytoza przy ponownym zachorowaniu).

Podwyższone limfocyty i obniżone neutrofile – wirus czy fizjologia?

Wzrost liczby limfocytów we krwi przy jednoczesnym spadku poziomu neutrofilów świadczy najczęściej o trwającej infekcji wirusowej (grypa, przeziębienie). Ponadto wzrost limfocytów mówi nam o tym, że działanie rozpoczęła swoista odpowiedź immunologiczna.

Fizjologicznie taka sytuacja ma miejsce w przypadku niemowląt i małych dzieci do 4.-5. roku życia (kilka dni po urodzeniu następuje "pierwsze skrzyżowanie fizjologiczne"), kiedy limfocyty dominują w morfologii krwi nad neutrofilami.

Podwyższone limfocyty i monocyty lub leukocyty

Leukocytoza i przy tym także podwyższony poziom limfocytów we krwi jest charakterystyczny dla infekcji wirusem EBV, powodujący mononukleozę zakaźną.

Taki stan jest również częsty w trakcie intensywnej walki organizmu z innymi patogenami, kiedy mobilizowana jest zarówno odpowiedź nieswoista (monocyty), jak i swoista (limfocyty). 

Podwyższone limfocyty u dziecka i niemowlaka – specyfika wieku

U noworodka po urodzeniu najczęściej występuje leukocytoza (podwyższenie liczby krwinek białych), jednak z przewagą granulocytów (blisko 70%). Następnie w pierwszych dniach życia odsetek limfocytów ulega zwiększeniu, przy jednoczesnym zmniejszeniu odsetka granulocytów. Odwrotna sytuacja następuje w 4.-5. roku życia, kiedy znów zaczynają dominować granulocyty.

Skrzyżowania w morfologii – dlaczego dziecko ma "odwrócone" wyniki?

Podwyższony poziom limfocytów u dziecka poniżej 4.-5. roku życia wynika z tzw. "pierwszego skrzyżowania", jakie nastąpiło po urodzeniu. Przewaga limfocytów nad granulocytami wynika z kształtowania się odporności nabytej, swoistej skierowanej przeciwko konkretnym patogenom.

Natomiast po ukończeniu 4.-5. roku życia następuje tzw. "drugie skrzyżowanie", kiedy granulocyty znów zaczynają dominować w morfologii krwi. Jest to spowodowane dojrzewaniem szpiku kostnego. To właśnie w szpiku kostnym powstają komórki krwi.

Czy to alergia? Inne przyczyny u dzieci

Alergia to nadmierna odpowiedź naszego układu immunologicznego w wyniku kontaktu z różnymi czynnikami (alergenami). Powoduje to występowanie określonych objawów alergii podczas każdego następnego kontaktu z alergenem (wodnisty katar, zapalenie spojówek, wysypka, biegunka lub nawet wstrząs anafilaktyczny).

W morfologii krwi najczęściej dochodzi wtedy do wzrostu poziomu eozynofilów (granulocyty kwasochłonne), odgrywających główną rolę w reakcjach alergicznych. Może również dojść do wzrostu liczby limfocytów we krwi, jednak nie jest to częste. 

Limfocyty podwyższone u dorosłego i w ciąży

Wśród przyczyn zwiększonej liczby limfocytów w morfologii osób dorosłych leżą zarówno te infekcyjne, jak i niezwiązane z zakażeniami.

Przyczyny infekcyjne to przede wszystkim zakażenia wirusowe. Wirusy, infekując komórki naszego ciała, sprawiają, że nasze własne komórki zaczynają wytwarzać nowe wirusy. Powoduje to aktywację odpowiedzi humoralnej i komórkowej naszego układu odpornościowego, czyli właśnie limfocytów.

Limfocytoza jest charakterystyczna dla zakażenia wirusem EBV (mononukleoza zakaźna), CMV, HIV (we wczesnej fazie choroby AIDS zwanej ostrą chorobą retrowirusową), jak również dla powszechnych infekcji wirusowych (grypa, wirusowe zapalenie wątroby, infekcje adenowirusowe) czy chorób zakaźnych wieku dziecięcego, przeciwko którym są obowiązkowe szczepienia (odra, świnka, różyczka).

Istnieją także infekcje bakteryjne, powodujące limfocytozę. Należą do nich gruźlica, kiła, dur brzuszny czy krztusiec. Wynika to z wewnątrzkomórkowego działania tych bakterii i aktywacji przez to limfocytów. Podobnie sytuacja ma miejsce w przypadku zakażenia pierwotniakiem toksoplazmozy.

Do przyczyn nieinfekcyjnych zaliczamy choroby autoimmunologiczne, tj. nadczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, inne układowe choroby tkanki łącznej; choroby nowotworowe (białaczki, chłoniaki), palenie papierosów, polekowe reakcje alergiczne czy stan dużego stresu dla organizmu (np. po wypadku czy zawale serca).

Ciąża a układ odpornościowy

Podczas ciąży wzrasta ryzyko określonych infekcji, szczególnie zakażeń wirusowych. Wynika to ze zmian, jakie zachodzą w organizmie kobiety. Utrzymanie ciąży wymaga hamowania odpowiedzi immunologicznej organizmu matki, głównie swoistej, za którą odpowiedzialne są limfocyty B i limfocyty T.

Antygeny komórek płodu nie są tożsame z tymi obecnymi na komórkach organizmu matki, stąd m.in. dzięki hormonom, takim jak progesteron, nie dochodzi do reakcji podobnej jak w przypadku odrzucenia przeszczepu narządu.

Stąd podczas ciąży kluczowa jest rola odporności nieswoistej, m.in. granulocytów. W trakcie ciąży ich poziom (głównie neutrofili) fizjologicznie wzrasta, co prowadzi do tzw. leukocytozy neutrofilowej, będącej zjawiskiem prawidłowym u ciężarnych.

Limfocytoza może świadczyć o infekcji wirusowej, zarówno niegroźnej, jak i takiej, która może być groźna dla płodu (różyczka, cytomegalia, infekcje HSV), dlatego każdy taki wynik należy skonsultować z lekarzem ginekologiem-położnikiem. 

Czy podwyższone limfocyty to białaczka? Kiedy się martwić?

Białaczki to grupa chorób nowotworowych krwi w wyniku których zaburzona jest czynność szpiku kostnego, odpowiedzialnego za produkcję składników krwi. Zamiast dojrzałych białych krwinek, zdolnych do walki z patogenami i innymi obcymi antygenami, powstaje duża liczba niedojrzałych komórek (blastów).

Wyniki badań osoby chorej na białaczkę mogą wskazywać (w zależności od rodzaju białaczki) na leukocytozę, wynikającą raczej z dużej liczby blastów, a nie rzeczywistego zwiększenia liczby leukocytów lub leukopenię (zwłaszcza ostre białaczki), czyli obniżony poziom leukocytów we krwi.

Jeśli chodzi o zwiększony poziom limfocytów to może ona wynikać z niedawnej infekcji i tak jest najczęściej. Jednak może też wskazywać na rozwój choroby, takiej jak przewlekła białaczka limfocytowa.

Co istotne, choroba u większości pacjentów nie daje żadnych objawów poza kilkukrotnym zwiększeniem liczby limfocytów powyżej normy. Dlatego taki wynik należy skonsultować z lekarzem (dotyczy to głównie osób starszych, gdyż w tej grupie wiekowej choroba występuje najczęściej).

Limfocyty reaktywne a nowotworowe

Mówiąc o reaktywności limfocytów należy wspomnieć o węzłach chłonnych. Są to struktury zlokalizowane w różnych częściach ciała, odgrywające ważną rolę w działaniu układu odpornościowego. To właśnie tam gromadzą się limfocyty i inne komórki odpornościowe w trakcie walki z infekcją. Powoduje to powiększenie obustronne węzłów chłonnych, a także ból i zaczerwienienie ich okolicy. Taki węzeł chłonny nazywany jest reaktywnym.

W przypadku chorób nowotworowych węzły chłonne są twarde, niebolesne, układają się w pakiety, a powiększenie jest często jednostronne. Wynika to z nagromadzenia komórek nowotworowych.

Podsumowanie: Co robić z podwyższonym wynikiem?

Jeżeli w badaniach krwi stwierdzono podwyższony poziom limfocytów (przy braku innych objawów) należy odczekać 2-4 tygodnie i następnie powtórzyć badania krwi. Wzrost limfocytów może wynikać z niedawno przebytej infekcji, np. przeziębienia. Po wykonaniu powtórnych badań koniecznie trzeba skonsultować je z lekarzem.

W przypadku stwierdzenia limfocytozy, szczególnie jeśli utrzymuje się ona w kolejnych badaniach, lekarz może zalecić:

• powtórną morfologię krwi z rozmazem ręcznym (po 2–4 tygodniach),

• CRP lub OB – w celu oceny aktywnego stanu zapalnego,

• badania serologiczne w kierunku infekcji wirusowych (np. EBV, CMV), jeśli obraz kliniczny na to wskazuje,

• badania biochemiczne (enzymy wątrobowe, LDH),

• w przypadku utrzymującej się lub narastającej limfocytozy – konsultację internistyczną lub hematologiczną, a czasem także:

  • immunofenotypowanie krwi obwodowej,

  • USG węzłów chłonnych lub jamy brzusznej.

Bibliografia