Jak wygląda rumień zakaźny? Objawy u dzieci i dorosłych, zakaźność i powikłania

Co to jest rumień zakaźny (piąta choroba)?

Rumień zakaźny, powszechnie nazywany "piątą chorobą", jest jedną z najczęstszych chorób zakaźnych o podłożu wirusowym, występującą w wieku dziecięcym. Choć zazwyczaj przebiega łagodnie i nie wymaga włączenia specjalistycznego leczenia, charakterystyczna wysypka może budzić niepokój u rodziców.

Choroba jest wywoływana przez parwowirusa B19 (Parvovirus B19). Historycznie, klasyfikowano ją jako jedną z sześciu wysypek dziecięcych, stąd jej inna nazwa - piąta choroba. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób występuje jako rumień zakaźny ICD-10 pod kodem B08.3.

U osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym infekcja ma zwykle łagodny przebieg, a po ustąpieniu tej choroby rozwija się trwała odporność.

Jak wygląda rumień zakaźny? Objawy i przebieg choroby

Przebieg zakażenia wirusem można podzielić na dwa etapy. Pierwsze objawy pojawiają się 2-5 dni przed wysypką i obejmują takie symptomy jak niewysoka gorączka, złe samopoczucie, ból głowy, bóle mięśni, ból gardła, katar, kaszel czy zmęczenie.

Faza wysypkowa pojawia się najczęściej po 7-10 dniach od wystąpienia pierwszych objawów choroby. Początkowo na twarzy obserwuje się jasnoczerwony, lekko wyniosły rumień, który zajmuje policzki (nos, okolice ust i broda zwykle pozostają wolne od zmian). Po 1-4 dniach rumień powoli schodzi na tułów i kończyny w postaci plamisto-grudkowej wysypki. Sporadycznie, u niektórych chorych, obserwuje się wysypkę odropodobną, plamisto-grudkową lub krwotoczną.

Charakterystyczna wysypka – opis

Pierwszym objawem osutki jest żywoczerwony, intensywny rumień, który lokalizuje się na policzkach. Zmiany obejmują oba policzki z oszczędzeniem trójkąta nosowo-wargowego oraz okolicy ust.

Po około 1-4 dniach od pojawienia się zmian na twarzy, wysypka stopniowo rozprzestrzenia się na proksymalne części kończyn oraz tułów. Warto tutaj wspomnieć, że jedną z charakterystycznych cech wysypki pojawiającej się w przebiegu rumienia zakaźnego jest skłonność do nawrotów. Po pierwotnym ustąpieniu zmian skórnych, wysypka może nawracać przez kolejne tygodnie pod wpływem takich czynników jak ciepło, wysiłek fizyczny, emocje czy mechaniczne drażnienie skóry.

Inne dolegliwości – czy rumień zakaźny swędzi?

Wysypka pojawiająca się w przebiegu choroby zwykle nie przebiega ze świądem - jedynie u niektórych chorych może pojawić się umiarkowane swędzenie, nasilające się pod wpływem ciepła, wysiłku fizycznego lub podrażnienia skóry.

Rumień zakaźny na tle innych chorób wysypkowych, takich jak odra czy płonica, wyróżnia się występowaniem dyskretnych objawów ogólnych. Gorączka, jeśli się pojawia, jest najczęściej niska, a inne dolegliwości takie jak osłabienie, ból głowy, ból mięśni mają łagodny, przejściowy charakter lub mogą w ogóle nie występować.

Rumień zakaźny u niemowlaka i noworodka

Rumień zakaźny może pojawić się również u niemowląt. Do typowych objawów, które można zaobserwować u niemowlęcia zalicza się:

• stan podgorączkowy,

• drażliwość,

• wysypka na twarzy i ciele, czasem bardziej rozlana i subtelna,

• okazjonalnie łagodny świąd.

Rumień zakaźny u dorosłych – czy dorośli chorują?

Choć rumień zakaźny jest chorobą, która zwykle pojawia się w wieku dziecięcym, może wystąpić również u dorosłych, zwłaszcza u tych osób, które nie przebyły zakażenia w dzieciństwie. Przebieg choroby może być odmienny od typowego obrazu pediatrycznego i częściej wiąże się z bardziej nasilonymi dolegliwościami ogólnymi.

U dorosłych, najczęstszą manifestacją nie jest wysypka, a zespół stawowy. Zmiany są najczęściej symetryczne i najczęściej obejmują małe stawy rąk (stawy międzypaliczkowe), nadgarstki, kolana oraz stawy skokowe. Ból i obrzęk stawów może się utrzymywać od kilku dni do kilku tygodni.

Zmiany skórne, jeśli się pojawiają, mogą mieć charakter nieswoisty - wysypka może przybierać charakter grudkowy, plamisty i nie zawsze przypomina typowy rumień na policzkach obserwowany w przypadku pacjentów pediatrycznych.

Choroba może okazać szczególnie niebezpieczna dla pacjentów zmagających się z przewlekłą niedokrwistością hemolityczną - u tych chorych może rozwinąć się nagła, przejściowa aplazja szpiku.

Zakaźność: jak się zarazić rumieniem i ile trwa choroba?

Choroba przenosi się przede wszystkim drogą kropelkową - poprzez kontakt z wydzielinami dróg oddechowych zakażonej osoby (ślina, plwocina, wydzielina z nosa) przy bezpośrednim, bliskim kontakcie lub w wyniku kaszlu/kichania. Największa zakaźność przypada na okres wiremii, czyli przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Dodatkowo, możliwe jest przezłożyskowe zakażenie płodu przez matkę, czego skutkiem może być wystąpienie powikłań płodowych.

Rumień zakaźny - ile trwa?

Całkowity czas trwania choroby u dziecka wynosi zazwyczaj od 1 do 3 tygodni, licząc od pojawienia się pierwszych objawów. Cały przebieg infekcji można podzielić na następujące etapy:

• okres wylęgania - czas od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów. Trwa zwykle od 4 do 14 dni;

• objawy zwiastunowe (prodromalne) - pojawiają się zwykle na około tydzień przed wystąpieniem wysypki i obejmują takie objawy jak gorączka, katar, złe samopoczucie;

• właściwa faza wysypki - najbardziej charakterystyczny etap, trwa zazwyczaj 10 - 11 dni;

• nawrót wysypki - wysypka może znikać i pojawić się ponownie pod wpływem ciepła i stresu.

Kiedy i jak długo zaraża chory?

Osoba zakażona parwowirusem B19 może być źródłem infekcji wyłącznie w fazie prodromalnej choroby, czyli przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki. Zakaźność przypada zazwyczaj na 7-14 dni od ekspozycji na wirusa. Po pojawieniu się zmian skórnych ryzyko przenoszenia zakażenia znacząco się zmniejsza, a w praktyce uznaje się, że chory nie jest zakaźny.

Rumień zakaźny a przedszkole i szkoła

Dziecko z widoczną wysypką najczęściej nie jest już zakaźne i może uczęszczać do przedszkola i szkoły, o ile jego stan zdrowia na to pozwala.

Rumień zakaźny w ciąży – ryzyko i zalecenia

Zakażenie parwowirusem B19 u kobiet ciężarnych, choć często przebiega łagodnie lub bezobjawowo, może stanowić duże wyzwanie kliniczne ze względu na możliwości transmisji wewnątrzmacicznej do płodu. Kluczowym elementem postępowania po ekspozycji, jest diagnostyka serologiczna matki, czyli oznaczenie przeciwciał IgG i IgM. W przypadku wykrycia świeżej infekcji, konieczne jest intensywne monitorowanie ciąży w ośrodku referencyjnym.

Ze względu na brak dostępnego szczepienia i rutynowej terapii przeciwwirusowej, profilaktyka infekcji powinna opierać się na edukacji kobiet w ciąży. Zalecane jest unikanie bliskiego kontaktu, szczególnie w środowiskach dziecięcych, gdzie zakaźność jest największa jeszcze przed wystąpieniem u chorych charakterystycznej wysypki.

Potencjalne powikłania dla płodu

Do głównych powikłań płodowych zalicza się:

• ciężka niedokrwistość płodu,

• uogólniony obrzęk płodu,

• zaburzenia kardiologiczne,

• ryzyko zgonu wewnątrzmacicznego.

Transmisja do płodu występuje u 30% zakażonych ciężarnych (głównie w II trymestrze ciąży), a samo ryzyko obrzęku płodu dotyczy ok. 3–4% zakażonych ciąż (największe między 9. a 20. tygodniem). Dzięki rozwojowi medycyny, aktualna przeżywalność płodów z obrzękiem wynosi nawet 70-90% w ośrodkach referencyjnych.

Diagnostyka różnicowa: Rumień zakaźny a szkarlatyna

Choć zarówno rumień zakaźny, jak i szkarlatyna objawiają się wysypką oraz rumieniem na twarzy, różnią się przebiegiem oraz charakterem wykwitów skórnych.

Leczenie i domowe sposoby na rumień zakaźny - jak leczyć rumień zakaźny?

W przypadku rumienia zakaźnego o niepowikłanym przebiegu leczenie ma charakter objawowy. Zaleca się odpoczynek, właściwie nawodnienie oraz leczenie przeciwbólowe/przeciwgorączkowe w zależności od potrzeb.

Domowe sposoby

Najlepszym domowym lekarstwem jest odpoczynek - kluczowe jest zadbanie o czas na regenerację. Warto zadbać o odpowiednią ilość snu oraz o prawidłowe nawodnienie, zwłaszcza jeśli w przebiegu choroby pojawia się gorączka.

Charakterystyczna dla rumienia zakaźnego wysypka może być nieprzyjemna i swędząca. Aby ją złagodzić warto ubierać luźne, bawełniane ubrania i stosować chłodne okłady na miejsca, gdzie rumień jest najbardziej intensywny. Zaleca się unikanie czynników nasilających rumień (np. gorących kąpieli, przegrzewania się na słońcu).

Czy są leki na rumień zakaźny?

Rumień zakaźny jest chorobą samoograniczającą się, co oznacza, że u większości pacjentów organizm sam zwalcza infekcję. Nie istnieje leczenie celowane na parwowirusa B19 - stosuje się jedynie leczenie objawowe, które ma na celu poprawę komfortu pacjenta.

Jak zapobiegać zachorowaniu na rumień zakaźny?

Zapobieganie zachorowania na rumień zakaźny zwykle opiera się na ograniczaniu ryzyka zakażenia, gdyż nie istnieje szczepionka, ani swoista profilaktyka farmakologiczna.

Zaleca się przestrzeganie zasad higieny ogólnej, które zakładają częste i dokładne mycie rąk, unikanie dotykania twarzy nieumytymi rękami oraz zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania. Przyszłe mamy powinny unikać kontaktu z osobami chorymi lub z podejrzeniem infekcji.

Kluczowe jest również wzmacnianie ogólnej odporności - zadbanie o odpowiednią ilość snu, zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną oraz unikanie przemęczenia i przewlekłego stresu.

Jak ulżyć dziecku przy rumieniu zakaźnym? Domowe metody

Gdy dziecko zmaga się z infekcją, warto zadbać o odpowiednie nawodnienie oraz odpoczynek. W przypadku pojawienia się podwyższonej temperatury zaleca się stosowanie leczenia przeciwgorączkowego. Warto również zadbać o prawidłową pielęgnację skóry - chłodne okłady, kąpiele w letniej wodzie, delikatne osuszanie, a także noszenie luźnych ubrań z naturalnych materiałów.

Bibliografia